Beschermingsmaatregelen bij financieel ouderenmisbruik

De wet kent drie belangrijke beschermingsmaatregelen om mensen te beschermen die zelf geen goede beslissingen (meer) kunnen nemen over hun persoonlijke of financiële belangen. Dit kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van een ziekte zoals dementie, een verstandelijke beperking of ernstige schulden. Deze maatregelen zijn:

• mentorschap;
• bewind;
• curatele.

Aan de rechter kan worden gevraagd om deze maatregelen te treffen.

In dit artikel leggen we uit wat deze maatregelen inhouden en hoe ze zich van elkaar onderscheiden.

Mentorschap

Een mentor wordt benoemd wanneer iemand niet meer zelf kan beslissen over zijn of haar persoonlijke belangen (niet-financieel). De mentor neemt beslissingen over zaken zoals verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding.

Belangrijk: de mentor moet de betrokkene, ook al is deze juridisch handelingsonbevoegd, zoveel mogelijk zelf laten meepraten en beslissen.

Daarnaast kan de mentor bepalen met wie iemand contact heeft. Dit speelt bijvoorbeeld in situaties van ouderenmisbruik, waarbij een persoon geïsoleerd wordt gehouden van familie of vrienden. Een professionele mentor kan dan zorgen dat er tóch contact met dierbaren blijft bestaan, als dit in het belang is van de betrokkene.

Bewind

Een bewind wordt ingesteld wanneer iemand door een lichamelijke of geestelijke beperking zijn of haar financiën niet meer zelf kan regelen. Ook kan bewind worden uitgesproken bij problematische schulden of overmatig uitgavenpatroon.

De rechter benoemt een bewindvoerder, die het beheer van de goederen en het vermogen overneemt. Voor belangrijke rechtshandelingen, zoals de verkoop van een woning, is toestemming van de bewindvoerder of de kantonrechter nodig.

De bewindvoerder moet bij de start een boedelbeschrijving maken (een overzicht van alle bezittingen en schulden) en staat gedurende het bewind onder toezicht van de kantonrechter.

Curatele

Curatele is de zwaarste maatregel van de drie. Wanneer bewind en/of mentorschap onvoldoende bescherming biedt, kan de rechter besluiten iemand onder curatele te stellen.

Iemand die onder curatele staat, is volledig handelingsonbekwaam. Dit betekent dat de betrokkene zelf geen rechtshandelingen meer mag verrichten. De curator neemt dan beslissingen op zowel financieel als persoonlijk vlak.

• Curator → beslist over financiën én persoonlijke zaken;
• Bewindvoerder → beslist alleen over financiën;
• Mentor → beslist alleen over persoonlijke belangen.

De rechter beslist op verzoek welke beschermingsmaatregel nodig is. Het inschakelen van een advocaat is hierbij niet verplicht, maar kan wel verstandig zijn.

De rechter houdt rekening met bestaande regelingen, zoals een levenstestament of volmacht. Zijn dergelijke regelingen al getroffen, dan zal de rechter terughoudend zijn met het opleggen van aanvullende maatregelen.

Op Rechtspraak.nl is een openbaar register te raadplegen: het Centraal Curatele- en Bewindregister (CCBR). Hierin staan onder meer:
– personen die onder curatele zijn gesteld;
– personen die vanwege schulden of verkwisting onder bewind zijn geplaatst;
– personen die onder bewind zijn gesteld wegens lichamelijke of geestelijke beperkingen, waarbij de rechter publicatie noodzakelijk vond.

Let op: bewinden uitgesproken vóór 1 januari 2014 zijn niet standaard openbaar, tenzij de rechter destijds anders heeft beslist.

Naast bovengenoemde wettelijke beschermingsmaatregelen bestaat er ook het levenstestament. Het levenstestament is een belangrijk document waarmee u zelf vastlegt wie namens u beslissingen mag nemen als u dat op enig moment niet meer kunt. Denk bijvoorbeeld aan situaties waarin u ziek wordt, een ongeval krijgt of door ouderdom uw zaken niet meer goed kunt regelen. In een levenstestament kunt u iemand aanwijzen die uw financiële, medische en persoonlijke belangen behartigt.

Het grote voordeel van een levenstestament is dat u zelf bepaalt wie u deze verantwoordelijkheid toevertrouwt en welke bevoegdheden die persoon krijgt. U houdt dus de regie, ook voor uw toekomst. Slechts in uitzonderlijke gevallen zal een rechter een levenstestament terzijde schuiven.

Mentorschap, bewind en curatele zijn krachtige instrumenten om kwetsbare personen te beschermen. Welke maatregel passend is, hangt af van de situatie: alleen persoonlijke zaken, alleen financiën of beide.

👉 Wilt u meer weten over mentorschap, bewind of curatele? Neem dan contact op met ons. Zo bent u verzekerd van deskundige begeleiding door een echte erfrechtspecialist.

mr. Dennis Knecht